Kastracja/
sterylizacja
psów i kotów
Kastracja i sterylizacja
Kastracja i sterylizacja są od lat uznawane za najskuteczniejsze, a zarazem najbardziej humanitarne metody ograniczania bezdomności zwierząt. Każde zapobieżenie niechcianemu miotowi to realna pomoc w zmniejszeniu liczby psów i kotów trafiających do schronisk lub porzucanych na ulicach.
Jednocześnie decyzja o wykonaniu zabiegu powinna być podejmowana indywidualnie, z uwzględnieniem wieku, rasy, stanu zdrowia i trybu życia zwierzęcia. U psów, zwłaszcza dużych ras, coraz częściej zwraca się uwagę na możliwe niekorzystne skutki zbyt wczesnej kastracji, takie jak zwiększone ryzyko chorób stawów czy zaburzeń hormonalnych. W przypadku kotów wpływ kastracji na rozwój jest znacznie mniejszy, jednak również tutaj zaleca się przeprowadzenie zabiegu po osiągnięciu dojrzałości płciowej, co pozwala uniknąć potencjalnych problemów zdrowotnych w przyszłości.
Właściwie dobrany moment oraz sposób wykonania zabiegu sprawiają, że kastracja lub sterylizacja przynosi nie tylko korzyści populacyjne, ale także długofalowe efekty zdrowotne i behawioralne dla zwierzęcia.
Kastracja psów i kotów
Kastracja to jeden z najczęściej wykonywanych zabiegów chirurgicznych w medycynie weterynaryjnej. Polega na usunięciu gonad – jajników u samic lub jąder u samców. W efekcie zwierzę traci zdolność do rozmnażania, a jednocześnie dochodzi do wyłączenia funkcji hormonalnej tych narządów.
Zabieg przeprowadzany jest w znieczuleniu ogólnym i trwa od kilkunastu do kilkudziesięciu minut, w zależności od płci, wieku i stanu zdrowia pacjenta. Po operacji mogą wystąpić przejściowe objawy, takie jak ospałość, niewielki obrzęk lub podrażnienie w okolicy rany.
W dłuższej perspektywie kastracja przynosi liczne korzyści zdrowotne, m.in. zmniejsza ryzyko wystąpienia nowotworów narządów płciowych, ropomacicza u samic czy przerostu prostaty u samców. Dodatkowo wpływa pozytywnie na zachowanie – ogranicza znaczenie terenu, włóczęgostwo i agresję związaną z popędem płciowym.
Zalety kastracji
- Całkowite wyeliminowanie możliwości rozmnażania.
- Zmniejszenie ryzyka ropomacicza, nowotworów sutka, jąder i prostaty,
- ograniczenie agresji, ucieczek, znaczenia terenu, cieczek, rui i ciąży urojonej.
- Dłuższe i spokojniejsze życie zwierzęcia.
Wady kastracji
- Możliwość wystąpienia nietrzymania moczu u samic.
- U niektórych ras (np. golden retriever, rottweiler) kastracja może zwiększać ryzyko zachorowania na nowotwory kości (osteosarcoma), chłoniaki, nowotwory mastocytowe i hemangiosarcomę.
- Wczesna kastracja wpływa na rozwój kości i stawów, szczególnie u dużych ras psów (powyżej 30 kg) – opóźnia zamknięcie nasad kostnych, co skutkuje nieproporcjonalnym wzrostem kończyn i zwiększa ryzyko dysplazji biodrowej, zerwania więzadeł krzyżowych oraz innych chorób układu ruchu.
- Zwiększona tendencja do tycia (konieczność kontroli diety i aktywności).
- Możliwe zmiany behawioralne (lękliwość, apatia lub nadmierne łaknienie).
- Nieodwracalność zabiegu.
Sterylizacja - alternatywa dla kastracji
Sterylizacja to zabieg, który uniemożliwia rozmnażanie się zwierzęcia, ale nie eliminuje działania hormonów płciowych. W przeciwieństwie do kastracji, polega ona na podwiązaniu lub przecięciu jajowodów u samic oraz nasieniowodów u samców, bez usuwania gonad.
W wyniku sterylizacji zwierzę nie może mieć potomstwa, ale zachowuje swoje naturalne zachowania płciowe i cykliczność hormonalną. Zabieg ten jest mniej inwazyjny i w niektórych przypadkach może stanowić rozwiązanie alternatywne, np. gdy istnieją przeciwwskazania medyczne do pełnej kastracji (choroby przewlekłe, ryzyko zaburzeń endokrynnych).
Warto podkreślić, że złotym standardem w weterynarii pozostaje kastracja, szczególnie w kontekście zapobiegania bezdomności i chorobom nowotworowym. Jednak w wielu krajach – m.in. w Niemczech, Norwegii czy Holandii – coraz częściej podważa się zasadność rutynowej kastracji każdego osobnika i rozważa sterylizację jako alternatywę w przypadkach, gdy zachowanie równowagi hormonalnej ma znaczenie dla zdrowia lub dobrostanu zwierzęcia.
Zalety sterylizacji
- Zapobieganie rozmnażaniu przy zachowaniu normalnej gospodarki hormonalnej.
- Brak ryzyka nietrzymania moczu.
- Mniejsze ryzyko zaburzeń metabolicznych i przyrostu masy ciała.
- Mniej inwazyjny zabieg chirurgiczny.
Wady sterylizacji
- Nie eliminuje ryzyka nowotworów hormonozależnych.
- Utrzymanie cykli płciowych i związanych z nimi zachowań.
- Obecność cieczek i zachowań godowych.
- Możliwość występowania ciąży urojonej.
Kiedy wykonać zabieg?
Nie istnieje jeden uniwersalny wiek, w którym kastracja będzie najlepszym wyborem dla każdego psa. Choć standardowo zabieg wykonuje się w wieku około 7–12 miesięcy – po osiągnięciu dojrzałości płciowej (u suk minimum 2 miesiące po pierwszej cieczce). Ostateczny termin powinien zawsze zostać ustalony indywidualnie – z uwzględnieniem rasy, płci, temperamentu i stanu zdrowia zwierzęcia.
Rasa i rozmiar
U psów dużych i olbrzymich ras kastrację zaleca się wykonać dopiero po zakończeniu wzrostu kostnego, czyli między 16. a 24. miesiącem życia. Zbyt wczesny zabieg może zwiększyć ryzyko problemów ortopedycznych (m.in. dysplazji stawów biodrowych i zerwania więzadeł krzyżowych).
U psów małych ras wzrost kończy się szybciej – zabieg można więc wykonać już w wieku 7–9 miesięcy, o ile pies jest zdrowy i prawidłowo się rozwija.
Zachowanie i dojrzałość emocjonalna
Kastracja może pomóc w ograniczeniu niektórych zachowań, takich jak znaczenie terenu, ucieczki za sukami czy nadmierna pobudliwość seksualna. Nie zawsze jednak przynosi poprawę – u psów lękliwych lub nadwrażliwych może nasilić problemy emocjonalne.
Dlatego w przypadku psów z trudnościami behawioralnymi decyzja o zabiegu powinna być poprzedzona konsultacją z behawiorystą i lekarzem weterynarii.
Kondycja i waga
Psy z nadwagą lub niedowagą są bardziej narażone na komplikacje podczas zabiegu. Przed planowaną kastracją warto zadbać o ich właściwą masę ciała i kondycję fizyczną.
Faza cyklu płciowego
U suk najlepszym momentem na przeprowadzenie zabiegu jest okres dwóch–trzech miesięcy po pierwszej cieczce. W tym czasie organizm jest już dojrzały hormonalnie, a jednocześnie zachowuje się pełnię korzyści zdrowotnych – znacząco spada ryzyko wystąpienia nowotworów gruczołu mlekowego oraz całkowicie eliminuje ryzyko ropomacicza.
U kotek również zaleca się odczekanie do zakończenia co najmniej jednej rui. Najbezpieczniej wykonać zabieg około dwóch tygodni po jej ustąpieniu, gdy poziom hormonów wraca do normy. U kotów dopuszczalna jest wczesna kastracja (od 4 miesiąca życia), która nie niesie tak dużego ryzyka i jest często wykonywana bez negatywnych skutków zdrowotnych.
W przypadku samców termin kastracji ustala się indywidualnie, biorąc pod uwagę wiek, wielkość oraz ogólny stan zdrowia zwierzęcia. Optymalnie zabieg powinien być przeprowadzony w okresie tzw. spoczynku płciowego – gdy w otoczeniu nie ma samic w rui lub cieczce, co pomaga uniknąć dodatkowego stresu hormonalnego.
Jak przebiega zabieg?
Zarówno kastracja, jak i sterylizacja to rutynowe, ale poważne zabiegi chirurgiczne, które wykonuje się w znieczuleniu ogólnym.
Ich celem jest trwałe pozbawienie zwierzęcia zdolności rozrodczych, co pozwala nie tylko ograniczyć niekontrolowane rozmnażanie, ale także zapobiega wielu chorobom układu rozrodczego.
Przed zabiegiem
Przed zabiegiem pies musi być na czczo przez 6–8 godzin (bez jedzenia i smakołyków), natomiast wodę można podawać do 2–3 godzin przed operacją.
Jeśli zwierzę w ostatnich dniach źle się czuło, należy poinformować o tym lekarza – nawet drobne infekcje mogą wpłynąć na bezpieczeństwo znieczulenia.
Przed zabiegiem zadbaj, aby zwierzę mogło się załatwić (wyprowadź je na kilkuminutowy, niezbyt forsowny spacer).
W trakcie zabiegu
- U psów samców wykonuje się niewielkie nacięcie tuż nad moszną, przez które usuwa się jądra. Zabieg trwa zazwyczaj kilkanaście minut i pozostawia minimalną bliznę.
- U suk operacja jest nieco bardziej złożona – lekarz usuwa jajniki i macicę. Nacięcie wykonuje się w dolnej części brzucha, a następnie delikatnie zaszywa warstwowo.
- U kocurów kastracja przebiega bardzo szybko – przez dwa drobne nacięcia w mosznie usuwa się jądra, najczęściej bez konieczności zakładania szwów.
- U kotek natomiast wykonuje się małe cięcie w dolnej części brzucha lub na boku, przez które usuwa się same jajniki lub jajniki i macicę.
W przypadku sterylizacji zabiegi przeprowadza się podobnie, jednak bez usuwania gonad.
Po zakończonej operacji każde zwierzę pozostaje pod obserwacją do momentu całkowitego wybudzenia ze znieczulenia. Monitoruje się jego tętno, oddech i temperaturę ciała, aby upewnić się, że powrót do świadomości przebiega bezpiecznie. Większość zwierząt może wrócić do domu tego samego dnia, a pełna rekonwalescencja trwa zazwyczaj od kilku dni do dwóch tygodni.
Rekonwalescencja po zabiegu
- Odpoczynek i ograniczenie ruchu: po powrocie do domu pies może być senny i osłabiony. Przez pierwsze 7–10 dni powinien odpoczywać i unikać skakania, biegania i zabaw. Krótkie spacery na smyczy w zupełności wystarczą.
- Ochrona rany: zwierzę nie powinno lizać ani podgryzać rany – konieczne może być noszenie kołnierza ochronnego lub specjalnego ubranka pooperacyjnego.
- Kontrole i szwy: wizyty kontrolne odbywają się zwykle po 2–3 dniach oraz po 7–10 dniach od zabiegu. Jeśli lekarz użył szwów nierozpuszczalnych, trzeba je usunąć po 10–14 dniach.
Możliwe powikłania
Kastracja to zabieg rutynowy i bezpieczny, jednak – jak każda operacja – wiąże się z pewnym ryzykiem. Do najczęstszych powikłań należą:
- obrzęk lub krwiak w miejscu nacięcia,
- infekcja rany,
- reakcje na szwy,
problemy z gojeniem u zwierząt, które zbyt wcześnie wróciły do aktywności.
W rzadkich przypadkach mogą pojawić się długoterminowe skutki uboczne: skłonność do otyłości, zaburzenia hormonalne lub nietrzymanie moczu u dużych suk.
Kastracja chemiczna – alternatywa dla zabiegu
Samce psów można czasowo „wykastrować” za pomocą implantu lub zastrzyku hormonalnego, który hamuje produkcję testosteronu.
Efekt utrzymuje się od 6 do 12 miesięcy i jest odwracalny. Tę metodę można wykorzystać, by sprawdzić, jak pies reaguje na obniżenie hormonów płciowych przed podjęciem decyzji o trwałej kastracji.
Jak dbać o psy niekastrowane
Nie każdy pies musi być kastrowany – jeśli opiekun jest odpowiedzialny i potrafi zapobiec niekontrolowanemu rozmnażaniu, brak zabiegu może być uzasadniony.
Suki
Podczas cieczki należy unikać kontaktu z samcami, kontrolować spacery i obserwować suczkę po rui pod kątem objawów ropomacicza lub ciąży urojonej. Regularne badanie gruczołów sutkowych pozwala wcześnie wykryć guzki.
Psy
Niewykastrowane samce powinny być trzymane z dala od suk w cieczce, a ich kontakty z innymi samcami muszą być kontrolowane, ponieważ mogą być bardziej pobudliwe i skłonne do rywalizacji. W starszym wieku należy regularnie badać prostatę i jądra pod kątem zmian chorobowych.
Świadoma decyzja i indywidualne podejście
Jako Fundacja Vet-Alert jesteśmy zwolennikami kastracji jako skutecznej i humanitarnej metodzie ograniczania bezdomności zwierząt oraz zapobiegania wielu chorobom układu rozrodczego. Uważamy jednak, że decyzja o wykonaniu zabiegu powinna być świadoma i przemyślana.
Każde zwierzę jest inne – różni się rasą, temperamentem, wiekiem, stanem zdrowia i trybem życia – dlatego moment oraz sposób przeprowadzenia zabiegu powinny być dopasowane indywidualnie do jego potrzeb. Tylko takie podejście gwarantuje, że kastracja będzie bezpieczna, uzasadniona i przyniesie realne korzyści dla zwierzęcia, jego opiekuna oraz całej społeczności.
Więcej informacji o przygotowaniu do zabiegu i opiece po kastracji znajdziesz w naszych poradnikach oraz w sekcji blogowej na stronie Fundacji.
Zapoznaj się z zastrzeżeniem dotyczącym treści. Zapraszamy na naszą stronę: Poradnik Weterynaryjny z informacjami na temat zdrowia psów i kotów. Zapisując się na nasz biuletyn otrzymasz przydatne porady prosto do skrzynki mailowej.
Wesprzyj nasze działania wpłacając darowiznę lub przekaż 1,5% podatku.
Dziękujemy!