Niepożądane odczyny poszczepienne NOP u kotów
Niepożądane odczyny poszczepienne NOP u kotów. Szczepienia są nieodłącznym elementem profilaktyki zdrowotnej kotów. Chronią przed śmiertelnie groźnymi chorobami wirusowymi, takimi jak panleukopenia, kaliciwiroza, herpeswiroza, białaczka (FeLV) czy wścieklizna.
Niestety, podobnie jak w przypadku ludzi i innych zwierząt, u części kotów mogą wystąpić niepożądane odczyny poszczepienne NOP – w większości łagodne, ale czasami także poważniejsze. Jednym z najrzadszych, ale zarazem najbardziej niepokojących powikłań jest tzw. mięsak poszczepienny (FISS – Feline Injection-Site Sarcoma).
Czym są niepożądane odczyny poszczepienne u kotów?
NOP to każde niepożądane zdarzenie obserwowane po szczepieniu, które pozostaje w związku przyczynowo-skutkowym podanym preparatem. Mogą to być objawy miejscowe (ból, zaczerwienienie, obrzęk), objawy ogólnoustrojowe (apatia, gorączka, brak apetytu, wymioty), reakcje alergiczne (np. pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy, anafilaksja), a także brak odpowiedzi immunologicznej.
Uwaga: większość NOP u kotów ma łagodny i przemijający przebieg. Jednak w bardzo rzadkich przypadkach może dojść do rozwoju nowotworu w miejscu iniekcji – i właśnie o nim będzie mowa poniżej.
Mięsak poszczepienny (FISS) – czym jest?
Mięsaki poszczepienne to nowotwory złośliwe tkanek miękkich, zwykle włókniakomięsaki, które rozwijają się w miejscu iniekcji. Mogą pojawić się nawet po kilku miesiącach od szczepienia, ale zwykle są związane z przewlekłym stanem zapalnym w miejscu podania preparatu. Szczególną rolę przypisuje się adiuwantom – substancjom wzmacniającym odpowiedź immunologiczną, które mogą indukować reakcje zapalne.
FISS występuje niemal wyłącznie u kotów, u których mechanizmy regeneracyjne tkanek po stanie zapalnym mogą prowadzić do niekontrolowanego podziału komórek i transformacji nowotworowej.
Które szczepionki niosą największe ryzyko?
Najczęściej przypadki mięsaków poszczepiennych kojarzono ze szczepionkami przeciwko:
- wściekliźnie
białaczce
Szczególnie narażone są koty szczepione produktami z adiuwantami – czyli zawierającymi substancje pomocnicze stymulujące układ odpornościowy. Nie oznacza to jednak, że każdy kot szczepiony takim preparatem zachoruje! Mięsak poszczepienny to powikłanie ekstremalnie rzadkie, ale poważne.
Jak można zmniejszyć ryzyko wystąpienia mięsaka poszczepiennego?
Odpowiedni wybór miejsca iniekcji
Dawniej iniekcje wykonywano rutynowo w okolicę międzyłopatkową – dziś wiadomo, że jest to najgorsze możliwe miejsce z punktu widzenia onkologii chirurgicznej. Guzy w tej okolicy są trudne do usunięcia z marginesem bezpieczeństwa.
Zalecane miejsca podania szczepionek u kotów:
- białaczka – lewa tylna kończyna,
- wścieklizna – prawa tylna kończyna,
- szczepienia podstawowe (tzw. „koci katar” i panleukopenia) – przednie kończyny.
Podawanie szczepionek nisko na kończynie, np. w okolicy stawu kolanowego, pozwala w razie potrzeby na radykalne leczenie chirurgiczne (nawet poprzez amputację kończyny), które zwiększa szansę na wyleczenie.
Alternatywne miejsca podania -szczepienie w ogon
Ciekawe wyniki dały badania nad podawaniem szczepionek w ogon kotów. W jednym z badań z 2014 roku szczepionka przeciw panleukopenii i wściekliźnie została podana w dystalną część ogona. Odpowiedź immunologiczna była skuteczna, a metoda dobrze tolerowana – jednak potrzebne są dalsze badania.
Co jeszcze warto robić?
Zadbaj o:
- dokładną dokumentację miejsca podania i rodzaju szczepionki: poproś o użycie diagramów anatomicznych w dokumentacji.
- zmienianie miejsca iniekcji: poproś o wybranie innego miejsca podania przy każdej kolejnej dawce.
Ponadto:
- preferuj szczepionki bez adiuwantów, jeśli są dostępne.
- unikaj domięśniowego podania, preferuj podskórne.
Kiedy zgłosić się do lekarza weterynarii?
Jeżeli w miejscu iniekcji pojawia się tęga zmiana (guz), zastosuj zasadę „3-2-1”:
- 3 miesiące: jeśli guz utrzymuje się ponad 3 miesiące od iniekcji,
- 2 cm: jeśli guz przekracza 2 cm w jakimkolwiek momencie,
- 1 miesiąc: jeśli guz rośnie nadal po miesiącu od iniekcji.
Każda zmiana spełniająca choć jeden z powyższych warunków powinna zostać poddana diagnostycznej biopsji nacinającej. Biopsja ta, w odróżnieniu od wycinającej, pozwala na postawienie rozpoznania bez ryzyka utrudnienia późniejszej, radykalnej operacji, która w przypadku potwierdzenia mięsaka jest niezbędna.
Czy można bezpiecznie szczepić koty?
Warto szczepić koty kierując się aktualnymi zaleceniami europejskich i światowych stowarzyszeń weterynaryjnych. Mięsaki poszczepienne są powikłaniem ekstremalnie rzadkim.
Korzyści wynikające ze szczepień – ochrona przed śmiertelnymi chorobami zakaźnymi – zdecydowanie przewyższają ryzyko ich wystąpienia. Jednak świadomość ich istnienia pozwala starać się im zapobiegać, a w razie wystąpienia działać wcześniej i skuteczniej.
Niepożądane odczyny poszczepienne NOP u kotów
Podsumowanie – najważniejsze zalecenia:
- Nigdy nie szczep kota między łopatkami.
- Wybieraj miejsca jak najniżej na kończynach.
- Zmieniaj miejsce iniekcji i dokumentuj dokładnie jej lokalizację.
- Preferuj szczepionki bez adiuwantów, jeśli są dostępne.
- Nie rezygnuj ze szczepień – to nadal kluczowa forma profilaktyki.
- Obserwuj miejsce iniekcji i stosuj zasadę „3-2-1”.
Zgłaszanie Niepożądanych Odczynów Poszczepiennych
Każdy przypadek wystąpienia lub podejrzenia wystąpienia niepożądanych odczynów poszczepiennych (NOP) powinien być zgłoszony – niezależnie od tego, czy dotyczy łagodnych objawów, czy ciężkich powikłań. Szczególnie ważne jest raportowanie reakcji zagrażających życiu, prowadzących do trwałego uszczerbku na zdrowiu, zakończonych śmiercią lub takich, które nie zostały wymienione w ulotce szczepionki.
Zgłoszenia można dokonać za pomocą formularza dostępnego na stronie www.urpl.gov.pl, dołączając możliwie pełne dane oraz dokumentację (np. wyniki badań, zdjęcia).
Zapraszamy na naszą stronę: Poradnik Weterynaryjny z informacjami na temat zdrowia psów i kotów. Zapisując się na nasz biuletyn otrzymasz przydatne porady prosto do skrzynki mailowej.
Wesprzyj nasze działania wpłacając darowiznę lub przekaż 1,5% podatku.
Dziękujemy!