Dlaczego projekt wydłużenia ważności szczepienia w 2023 przepadł w Senacie
Spis treści
Dlaczego projekt wydłużenia ważności szczepienia w 2023 przepadł w Senacie.
W 2023 roku grupa senatorów podjęła próbę znowelizowania przepisów, które od ponad 20 lat nakazują właścicielom psów szczepienie swoich pupili przeciwko wściekliźnie co 12 miesięcy, niezależnie od faktycznego okresu ochronnego gwarantowanego przez producentów szczepionek.
Była to pierwsza od lat inicjatywa parlamentarna, która zmierzała w kierunku dostosowania prawa do współczesnej wiedzy naukowej i zaleceń producentów – a także do praktyki stosowanej w większości krajów Unii Europejskiej.
Senacki projekt ustawy, złożony 29 czerwca 2023 r. (druk nr 1025), zakładał wydłużenie okresu ważności obowiązkowego szczepienia z 12 do 24 miesięcy.
Senatorowie, którzy zainicjowali ten proces
Pod projektem podpisali się:
Artur Dunin, Ewa Matecka, Agnieszka Gorgoń-Komor, Jadwiga Rotnicka, Jolanta Hibner, Joanna Sekuła, Michał Kamiński, Wadim Tyszkiewicz, Krzysztof Kwiatkowski, Jerzy Wcisła, Stanisław Lamczyk i Barbara Zdrojewska.
Projekt był dobrze uzasadniony – wskazywał, że obecne przepisy są przestarzałe i nie mają uzasadnienia w aktualnej wiedzy medycznej. Producenci szczepionek przeciwko wściekliźnie od wielu lat deklarują bowiem dwu- lub nawet trzyletni okres utrzymywania się odporności po szczepieniu, co potwierdzają również badania immunologiczne i testy serologiczne (np. test FAVN – oznaczający poziom przeciwciał przeciwko wirusowi wścieklizny).
Projekt ustawy po zmianach
Projekt ustawy z dnia … o zmianie ustawy o ochronie zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych* [właściwe: o zmianie ustawy o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych]
Art. 1. W ustawie z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz. U. z 2023 r. poz. 1075) w art. 56 w ust. 2 wyrazy „12 miesięcy” zastępuje się wyrazami „24 miesiące”.
Art. 2. Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
Uzasadnienie projektu ustawy
1. Cel projektowanej ustawy
Projekt ustawy ma na celu wydłużenie nałożonego na posiadaczy psów obowiązku szczepienia psów przeciwko wściekliźnie dostosowanego do obecnego stanu faktycznego związanego z proponowanymi obecnie na rynku szczepionkami przeciwko wściekliźnie dla psów, tj. terminu ważności i skuteczności takich szczepionek gwarantowanych przez producentów. W sytuacji gdy producenci szczepionek przeciwko wściekliźnie dla psów gwarantują, że ich termin ważności oraz skuteczność pozwala na szczepienie psów co dwa lata, to obowiązującą obecnie regulację określającą taki termin na 12 miesięcy należy uznać za nieuzasadnioną oraz niekorzystną zarówno dla posiadaczy psów, jak i dla samych zwierząt. Dodatkowo należy wskazać, że przewidziany obecnie 12 miesięczny termin powtórnego szczepienia psów obowiązuje od momentu wejścia w życie zmienianej ustawy, a więc od dnia 1 maja 2004 r.
2. Różnice między obowiązującym a projektowanym stanem prawnym
Zgodnie z obowiązującym obecnie przepisem art. 56 ust. 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt posiadacze psów są obowiązani zaszczepić psy przeciwko wściekliźnie w terminie 30 dni od dnia ukończenia przez psa 3. miesiąca życie, a następnie nie rzadziej niż 12 miesięcy od dnia ostatniego szczepienia. Projektowana ustawa dokonuje zmiany tego przepisu wydłużając ten termin na 24 miesiące od dnia ostatniego szczepienia psa.
3. Rozwiązania szczegółowe
Zakres proponowanych projektowaną zmian nie powoduje konieczności zamieszczania w niej przepisów przejściowych i dostosowujących. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt przewiduje w art. 85 ust. 1a i 2, że, kto uchyla się od obowiązku ochronnego szczepienia psów przeciwko wściekliźnie podlega karze grzywny na zasadach określonych w ustawie z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach – 2 – o wykroczenia, zwanej dalej „Kodeksem postępowania w sprawach o wykroczenia”. Przyjmując, że teoretycznie mogą wystąpić sprawy prowadzone przeciwko posiadaczom psów, którzy nie zaszczepili tych zwierzą w wymaganym obecnie okresie 12 miesięcy od ostatniego szczepienia ale nie przekroczyli okresu 24 miesięcy od dnia ostatniego szczepienia należy przyjąć, że w takiej sytuacji powinny znaleźć zastosowanie zasady ogólne Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia określone w art. 5 § 1 pkt 2 i 3. Stanowią one, że nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza, gdy czyn nie zawiera znamion wykroczenia albo ustawa stanowi, że sprawca nie popełnia wykroczenia albo ustawa stanowi, że sprawca nie podlega karze. Zgodnie z art. 2 projektowanej ustawy wchodzi ona w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, zapewniając minimalne vacatio legis zgodnie z przepisami art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych.
4. Konsultacje
Nadesłane w ramach konsultacji opinie i uwagi zostaną zamieszczone na senackiej stronie internetowej. Wyniki konsultacji zostaną przedstawione w Ocenie Skutków Regulacji.
5. Oświadczenie o zgodności z prawem Unii Europejskiej
Projekt ustawy nie zawiera przepisów objętych regulacją prawa Unii Europejskiej.
Dlaczego projekt wydłużenia ważności szczepienia w 2023 przepadł w Senacie
Mimo merytorycznych argumentów projekt nie zyskał akceptacji środowiska korporacyjnego lekarzy weterynarii.
W lipcu 2023 r. Zachodniopomorska Izba Lekarsko-Weterynaryjna wydała negatywną opinię, która w praktyce doprowadziła do zablokowania dalszych prac nad ustawą.
W stanowisku podpisanym przez prezesa Marka St. Kubicę stwierdzono, że zmniejszenie częstotliwości szczepień miałoby być „szkodliwe dla bezpieczeństwa zdrowia publicznego” i mogłoby doprowadzić do „katastrofalnych skutków epidemiologicznych”.
Izba powoływała się przy tym na dane o wzroście przypadków wścieklizny w latach 2020–2023 oraz na stanowiska międzynarodowych organizacji, takich jak WVA (World Veterinary Association) czy FVE (Federation of Veterinarians of Europe), przywołując również zagrożenie związane z wojną w Ukrainie.
Stanowisko Izby Lekarsko-Weterynaryjnej
Opinia Rady Zachodniopomorskiej Izby Lekarsko-Weterynaryjnej w sprawie inicjatywy ustawodawczej grupy senatorów zastąpienia w ustawie z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz. U. z 2023 r. poz. 1075) w art. 56 w ust. 2 wyrazów „12 miesięcy” wyrazami „24 miesiące”.
Po zapoznaniu się z projektem ustawy zmieniającej ustawę o ochronie zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych-Druk senacki z dnia 29 czerwca 2023r. nr 1025, Rada Zachodniopomorskiej Izby Lekarsko-Weterynaryjnej w Szczecinie wyraża negatywną opinię w przedmiocie rozwiązań zaproponowanych w projekcie dotyczących zmniejszenia częstotliwości obowiązkowych szczepień przeciwko wściekliźnie, jako szkodliwych dla bezpieczeństwa zdrowia publicznego, i wzywa do zaniechania dalszych prac nad ww. projektem ustawy, zważywszy na poniższe:
1. Wścieklizna jest śmiertelną chorobą zwierząt i ludzi;
2. Projekt ustawy zmieniającej ustawę pomija rzetelną ocenę skutków regulacji, co w ocenie własnej jest działaniem celowym, gdyż skutki wprowadzenia proponowanego przepisu prawa mogą być dla sytuacji epidemiologicznej oraz epizootycznej w Polsce katastrofalne;
3. Przy obecnym stanie wiedzy z zakresu medycyny weterynaryjnej, powszechne i systematyczne szczepienia zwierząt są jedyną metodą zapobiegania choroby, czego dowodem jest ograniczenie notowanych w Polsce przypadków po dziesięcioleciach wytężonej pracy całych pokoleń lekarzy weterynarii;
4. W ostatnich trzech latach odnotowano w Polsce lawinowo zwiększającą się liczbę przypadków wścieklizny (169 przypadków), w tym chorobę stwierdzono po raz pierwszy po wielu latach wśród psów i kotów, co należy jednoznacznie traktować w tonie alarmistycznym;
5. Omawiana inicjatywa ustawodawcza zmniejszenia częstotliwości szczepień psów stoi w jawnej sprzeczności z działaniami służb państwowych, w szczególności Inspekcji Weterynaryjnej, która w obliczu realnego zagrożenia śmiertelną chorobą zwiększyła w ostatnich dwóch latach zakres terytorialny i częstotliwość rzutów przynęty zawierającej szczepionkę doustną przeciwko wściekliźnie dla lisów wolno żyjących. Wobec powyższego działania senackie należy zdefiniować jako nieprzemyślane i kontr produktywne;
6. Przy obecnie obowiązującym obowiązku corocznego szczepienia psów przeciwko wściekliźnie wyszczepialność populacji psów w Polsce definiuje się jedynie na poziomie ok. 40%, liberalizacja ww. obowiązku skutkować będzie dalszym spadkiem wskaźnika wszczepialności populacji zwierząt, co w obliczu ognisk wścieklizny stwierdzonych w Polsce w ostatnich latach, należy jednoznacznie zdefiniować jako realne zagrożenie dla bezpieczeństwa zdrowia publicznego. Ocena skutków regulacji pomija negatywny wpływ
proponowanej regulacji na wydatki finansów publicznych. W przypadku pokąsania człowieka przez nieszczepionego psa lub kota Skarb Państwa ponosi koszty obserwacji takiego psa/kota. W skali kraju są to bardzo duże koszty (co ocena skutków regulacji kompletnie pomija), zaś zmniejszenie wyszczepialności populacji zwierząt domowych spowoduje lawinowy wzrost kosztów po stronie finansów publicznych. Ewentualnie można rozważyć, jako działanie prospołeczne, ewentualną refundację/dopłatę do kosztów
szczepienia psa/kota przy jednoczesnym utrzymaniu obowiązkowej częstotliwości szczepień, co z pewnością przyczyni się do zachęcenia właścicieli zwierząt do ich szczepienia;
7. Światowe Stowarzyszenie lekarzy weterynarii World Veterinary Association (WVA) w komunikacie z 26 maja 2023r. informuje o groźbie masowych ognisk wścieklizny w naszym regionie Europy w związku wojną w Ukrainie Fear of mass rabies outbreak in Europę due to war in Ukraine [link];
8. Tożsame stanowisko na czerwcowym (2023) Zgromadzeniu Ogólnym FVE przyjęła Europejska Federacja Lekarzy Weterynarii- Federation of Veterinarians of Europę;
9. Tożsame stanowisko na majowym (2023) Wiosennym Zgromadzeniu Ogólnym przyjęła Weterynaryjna Grupa Wyszehrdzka , zrzeszająca 16 krajów Europy Środkowo- Wschodniej [link];
10. Inicjatywa zastąpienia w ustawie z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz. U. z 2023 r. poz. 1075) w art. 56 w ust. 2 wyrazów „12 miesięcy” wyrazami „24 miesiące”, pozostaje w oderwaniu od faktycznej sytuacji epizootycznej w Polsce oraz w sąsiednich krajach, popartej naukowymi dowodami. Opiniowana inicjatywa ustawodawcza oparta jest na fałszywych i populistycznych przesłankach, które należy zdefiniować jako wyraz oportunistycznego podejścia do kwestii bezpieczeństwa zdrowia publicznego;
11. Rada Zachodniopomorskiej Izby Lekarsko-Weterynaryjnej w Szczecinie pragnie wskazać, iż z punktu widzenia interesu społecznego cenniejszą inicjatywą Senatu byłaby inicjatywa ustawodawcza objęcia kotów w Polsce obowiązkiem corocznego szczepienia przeciwko wściekliźnie, co nota bene w związku z ostatnimi przypadkami wścieklizny było przedmiotem rozstrzygnięć w rozporządzeniach Wojewody w województwie mazowieckim [link];
12. Kraje wysokorozwinięte np. USA rekomendują coroczne szczepienia zwierząt przeciwko wściekliźnie, niezależnie od deklaracji producentów dotyczących skutecznego poziomu przeciwciał – por. wytyczne CDC- Centers for Disease Control and Prevention [link].
Nasze stanowisko
W naszej ocenie argumenty te nie znajdują oparcia w aktualnej wiedzy naukowej, a przytoczone dane są interpretowane wybiórczo.
Nie ulega wątpliwości, że wścieklizna jest chorobą śmiertelną – jednak celem szczepień nie powinno być ich częstsze wykonywanie, lecz skuteczne utrzymanie odporności. W wielu krajach Unii Europejskiej szczepienia wykonywane są co 2–3 lata, a liczba zachorowań pozostaje tam niższa niż w Polsce.
Dwa lata po tej nieudanej próbie, w 2025 roku, przygotowaliśmy własną petycję, w której postulujemy:
dostosowanie przepisów do aktualnych standardów naukowych i zaleceń producentów szczepionek,
umożliwienie wykonania testu FAVN w celu indywidualnego potwierdzenia odporności zwierzęcia i wprowadzenie rozwiązania pozwalającego na uznanie takiego wyniku za równoważny ze szczepieniem w kontekście obowiązku prawnego,
- przywrócenia mechanizmu kontroli cen obowiązkowych szczepień.
Naszym zdaniem tylko racjonalne, oparte na faktach i wiedzy naukowej podejście do obowiązkowych szczepień może służyć zarówno ochronie zdrowia publicznego, jak i dobru zwierząt. Powtarzanie szczepień częściej, niż wynika to z potrzeby immunologicznej, nie zwiększa skuteczności ochrony, a może prowadzić do reakcji niepożądanych, obciążających układ odpornościowy zwierzęcia.
Petycja Fundacji Vey-Alert w sprawie wydłużenia okresu ważności szczepienia przeciwko wściekliźnie
Obecnie nasza petycja znajduje się w dalszym toku postępowania parlamentarnego.
Zgodnie z naszymi przewidywaniami, projekt ustawy o zmianie przepisów przeszedł przez Sejm bardzo szybko i został uchwalony 17 października 2025 roku.
W związku z tym złożyliśmy wniosek do Senatu RP o dokonanie poprawek. Jeśli Senat nie wprowadzi zmian – zwrócimy się do Prezydenta RP o ponowne rozpatrzenie sprawy. W przypadku wejścia ustawy w życie bez modyfikacji – petycja zostanie ponownie skierowana do Sejmu. Poprosiliśmy także Rzecznika Praw Obywatelskich o dołączenie do sprawy, ale na jego odpowiedź nadal czekamy.
Do pobrania:
Zapraszamy na naszą stronę: Poradnik Weterynaryjny z informacjami na temat zdrowia psów i kotów. Zapisując się na nasz biuletyn otrzymasz przydatne porady prosto do skrzynki mailowej.
Wesprzyj nasze działania wpłacając darowiznę lub przekaż 1,5% podatku.
Dziękujemy!