Depo-Provera a ryzyko oponiaków u psów i kotów
Depo-Provera a ryzyko oponiaków u psów i kotów. Czy ten popularny lek antykoncepcyjny może być niebezpieczny również dla zwierząt?
W ostatnich miesiącach świat obiegły niepokojące informacje dotyczące popularnego leku antykoncepcyjnego dla kobiet – Depo-Provera (octan medroksyprogesteronu, MPA). W Stanach Zjednoczonych setki kobiet złożyły pozew zbiorowy przeciwko firmie Pfizer, producentowi preparatu, twierdząc, że po jego zastosowaniu zdiagnozowano u nich oponiaki, czyli łagodne, ale potencjalnie groźne guzy mózgu.
Zgodnie z przytaczanymi badaniami, stosowanie Depo-Provery przez ponad 12 miesięcy może znacząco zwiększać ryzyko wystąpienia oponiaka – nawet ponad pięciokrotnie. Co istotne, w Kanadzie ostrzeżenie o tym ryzyku wpisano do ulotki leku już w 2015 roku, a w Europie od 2024 roku obowiązuje ostrzeżenie. W USA, mimo licznych doniesień, takiej informacji wciąż brakuje. Chociaż oponiaki są guzami łagodnymi, mogą prowadzić do poważnych objawów neurologicznych, takich jak utrata wzroku, drgawki, zaburzenia równowagi czy problemy z pamięcią.
Depo-Provera w weterynarii – zapomniany temat?
Octan medroksyprogesteronu (MPA) to hormon o działaniu antykoncepcyjnym i przeciwzapalnym, który przez lata był stosowany również w weterynarii pod nazwami takimi jak Depo-Promone czy Depogeston. Wykorzystywany jest między innymi do:
- przerywania i zapobiegania rui/cieczki u suk i kotek,
- leczenia niektórych schorzeń hormonalnych i dermatologicznych,
- kontroli agresji i zachowań seksualnych u samców.
Podawany zazwyczaj w formie długodziałających iniekcji, MPA był niegdyś postrzegany jako alternatywa dla zabiegów chirurgicznych, zwłaszcza gdy kastracja była niemożliwa lub opiekun zwierzęcia chciał jej uniknąć. Dziś jego stosowanie w weterynarii jest rzadsze, jednak lek nadal jest używany.
Czy ryzyko oponiaków dotyczy także zwierząt?
Oponiaki należą do najczęściej diagnozowanych guzów mózgu u psów i kotów, szczególnie u starszych zwierząt. U psów częściej występują u ras długoczaszkowych (np. collie, golden retriever, labrador retriever), a u kotów – u kotów europejskich krótkowłosych. Objawy kliniczne mogą obejmować:
- drgawki,
- zaburzenia równowagi i orientacji,
- utrata wzroku,
- napieranie głową na przedmioty,
- apatia lub agresja,
- chód kołyszący lub kręcenie się w kółko.
Co istotne, liczne badania potwierdzają obecność receptorów progesteronowych w tkankach oponiaków u psów, podobnie jak u ludzi. Ekspresja tych receptorów może wpływać na rozwój i agresywność nowotworu, co teoretycznie zwiększa ryzyko wzrostu guza pod wpływem MPA. U kotów związek ten nie został do tej pory potwierdzony, a obecność receptorów hormonalnych w nowotworach mózgu jest rzadsza.
W chwili obecnej brakuje badań weterynaryjnych, które jednoznacznie potwierdzałyby lub wykluczały związek pomiędzy stosowaniem MPA a rozwojem oponiaków u zwierząt domowych. Jednak brak dowodów nie jest równoznaczny z brakiem zagrożenia – może po prostu oznaczać, że temat nie został jeszcze należycie zbadany.
Znane skutki uboczne octanu medroksyprogesteronu
Octan medroksyprogesteronu MPA, znajdujący się w preparatach antykoncepcyjnych: Depo-Provera, Depo-Promone, Depodeston jest lekiem o szerokim spektrum działań ubocznych, które są dobrze udokumentowane w weterynarii. Należą do nich między innymi:
- nowotwory gruczołu mlekowego (sutka): MPA znacząco zwiększa ryzyko rozwoju zarówno łagodnych, jak i złośliwych guzów sutka u psów i kotów, stymulując wzrost komórek,
- ropomacicze (pyometra): jest to groźne schorzenie macicy, które jest bezpośrednio związane ze stosowaniem progestagenów. Progestageny powodują zmiany w macicy, sprzyjając rozrostowi błony śluzowej, namnażaniu się bakterii i rozwojowi stanu zapalnego,
- cukrzyca: MPA może prowadzić do insulinooporności, a w konsekwencji do rozwoju cukrzycy, zwłaszcza u psów,
- zespół Cushinga (rzekomy): długotrwałe podawanie MPA może zaburzać pracę nadnerczy, prowadząc do objawów przypominających zespół Cushinga, a nawet do ich niedoczynności,
- zaburzenia płodności po odstawieniu – ważne w przypadku zwierząt hodowlanych,
inne działania niepożądane – wzmożone pragnienie i apetyt, przyrost masy ciała, zmiany zachowania, letarg, miejscowe wyłysienia po iniekcji.
Zalecenia w świetle aktualnych doniesień
W świetle niepokojących doniesień oraz istniejącej wiedzy o działaniach niepożądanych, apelujemy do lekarzy weterynarii oraz opiekunów zwierząt o rozwagę w stosowaniu MPA i środków pokrewnych.
Zwierzęta, które były lub są leczone MPA, należy monitorować pod kątem objawów neurologicznych, takich jak:
- drgawki
- zmiany zachowania,
- zaburzenia równowagi,
- nietypowy chód,
- problemy ze wzrokiem.
W przypadku podejrzenia zmian w ośrodkowym układzie nerwowym zalecane jest wykonanie rezonansu magnetycznego głowy, który pozostaje złotym standardem diagnostyki guzów mózgu u zwierząt.
W praktyce codziennej rekomendujemy unikanie rutynowego stosowania hormonalnych metod antykoncepcyjnych, zwłaszcza długoterminowych, na rzecz trwałych, chirurgicznych rozwiązań, gdy tylko jest to możliwe. Konieczne jest również rzetelne informowanie opiekunów o możliwych skutkach ubocznych oraz prowadzenie długoterminowej kontroli zdrowia pacjentów poddanych terapii hormonalnej.
Alternatywne metody kontroli rozrodu
Do alternatywnych metod kontroli rozrodu zaliczamy:
- kastracja (ovariohisterektomia): pozostaje najbezpieczniejszą i najskuteczniejszą metodą trwałej kontroli rozrodu, eliminującą ryzyko ropomacicza i znacznie redukującą ryzyko nowotworów sutka.
- implanty z desloreliną (Suprelorin): to odwracalna, chemiczna alternatywa dla kastracji u samców, a także (poza wskazaniami rejestracyjnymi) tymczasowa supresja rui u suk i kotek. Należy jednak pamiętać o potencjalnych skutkach ubocznych i tymczasowości działania.
Masz pytania lub chcesz zgłosić przypadek powikłań? Napisz do nas: kontakt@vet-alert.org
Oponiaki u psów i kotów: Partner weterynaryjny – VIN (https://veterinarypartner.vin.com/default.aspxpid=19239&catId=102899&id=4952261&ind=210&objTypeID=1007)
Depo-Provera a ryzyko oponiaków u psów i kotów
Mimo że obecnie brak jest bezpośrednich dowodów naukowych wiążących octan medroksyprogesteronu u zwierząt z rozwojem oponiaków, doniesienia ze świata medycyny ludzkiej oraz liczne udokumentowane działania niepożądane MPA w weterynarii powinny skłonić nas do większej ostrożności i priorytetowego traktowania bezpieczeństwa pacjentów.
Fundacja Vet-Alert zachęca opiekunów i lekarzy do zgłaszania wszelkich przypadków podejrzeń powikłań po zastosowaniu leków hormonalnych oraz do wspierania alternatywnych, bezpieczniejszych metod kontroli rozrodu u zwierząt.
Zapraszamy na naszą stronę: Poradnik Weterynaryjny z informacjami na temat zdrowia psów i kotów. Zapisując się na nasz biuletyn otrzymasz przydatne porady prosto do skrzynki mailowej.
Wesprzyj nasze działania wpłacając darowiznę lub przekaż 1,5% podatku.
Dziękujemy!