Za większość przypadków kociego kataru odpowiadają dwa główne wirusy: herpeswirus kotów typu 1 (FHV-1) oraz kaliciwirus kotów (FCV). Oba te patogeny atakują błony śluzowe nosa, gardła i spojówek, powodując stan zapalny oraz podrażnienie dróg oddechowych.

Choć objawy, jakie wywołują, są do siebie zbliżone, każdy z nich ma nieco inny przebieg – infekcje herpeswirusem zwykle wiążą się z nasilonym łzawieniem i zapaleniem spojówek, natomiast zakażenia kaliciwirusem często prowadzą do owrzodzeń w jamie ustnej i bolesnych ran na języku lub dziąsłach.

Wiele kotów zaraża się już w bardzo młodym wieku, najczęściej od matki lub innych zwierząt z otoczenia. U części z nich wirus nigdy nie zostaje całkowicie usunięty z organizmu – pozostaje w stanie uśpienia, ukryty w zwojach nerwowych, i może uaktywniać się ponownie w sytuacjach stresowych, po przeziębieniu lub osłabieniu odporności. Takie koty stają się nosicielami, którzy okresowo wydalają wirusa do środowiska, zarażając inne zwierzęta, nawet jeśli same nie wykazują wyraźnych objawów choroby.

W wielu przypadkach zakażenie wirusowe wikłane jest przez bakterie, takie jak Chlamydia felis, Mycoplasma spp. czy Bordetella bronchiseptica. Drobnoustroje te nie tylko nasilają objawy zapalne, lecz także wydłużają czas choroby i utrudniają powrót do zdrowia. W efekcie infekcja staje się bardziej uporczywa i wymaga dłuższego leczenia wspomagającego.

Zakażenie rozprzestrzenia się głównie drogą kropelkową – przez kichanie, kaszel, kontakt z wydzieliną z nosa lub oczu, a także poprzez wspólne miski, kuwety, legowiska czy ręce opiekuna. W warunkach domowych ryzyko zakażenia wzrasta, gdy w jednym pomieszczeniu przebywa kilka kotów lub gdy wprowadzane są nowe zwierzęta bez wcześniejszej kwarantanny.

U większości kotów choroba ma przebieg łagodny i trwa od siedmiu do dziesięciu dni. W tym czasie konieczne jest zapewnienie im odpowiedniej opieki wspomagającej – spokoju, ciepła, nawodnienia i wsparcia odporności. Jednak u kociąt, zwierząt starszych lub osłabionych, nawet pozornie „zwykły” katar może przerodzić się w poważne zapalenie płuc lub przewlekły nieżyt dróg oddechowych, dlatego profilaktyka i naturalne wzmacnianie organizmu odgrywają kluczową rolę w zapobieganiu nawrotom.

U niektórych kotów z silnie zatkanym nosem może być konieczne dodatkowe udrożnienie dróg oddechowych, aby zwierzę mogło swobodnie oddychać i przyjmować pokarm.

Na początek warto sięgnąć po preparaty z solą fizjologiczną lub morską, przeznaczone dla niemowląt. Są one bezpieczne i można je stosować kilka razy dziennie, choć nie wszystkie koty tolerują aplikację w formie sprayu do nosa.

W wyjątkowych sytuacjach zaleca się stosowanie kropli obkurczających śluzówkę, zawierających 0,05 mg chlorowodorku ksylometazoliny (Xylometazolini hydrochloridum). Zawsze należy stosować je po konsultacji z weterynarzem. Zwykle podaje się bardzo małą dawkę – na przykład jedną kroplę do każdej dziurki nosa 2–3 razy dziennie przez 3–5 dni – aby tymczasowo złagodzić obrzęk i ułatwić przepływ powietrza. Nie należy samodzielnie zwiększać dawki ani wydłużać czasu stosowania, ponieważ preparaty te są przeznaczone dla ludzi i nie wszystkie ich składniki są całkowicie bezpieczne dla kotów w większych ilościach.