100% szczepionek przeciwko wściekliźnie chroni dłużej niż rok
100% szczepionek przeciwko wściekliźnie chroni dłużej niż rok. Zdrowie i bezpieczeństwo naszych czworonożnych przyjaciół to priorytet każdego odpowiedzialnego opiekuna. Obowiązkowe szczepienie psów przeciwko wściekliźnie jest od dawna integralną częścią polskiego prawa, mającą na celu ochronę zarówno zwierząt, jak i ludzi.
Jednak w świetle aktualnej wiedzy naukowej i dostępnych na rynku preparatów, obecny wymóg corocznego szczepienia, zapisany w ustawie, staje się anachroniczny, szkodliwy i całkowicie nieuzasadniony. Nasza Fundacja apeluje o zmianę prawa – o wydłużenie minimalnego okresu między obowiązkowymi szczepieniami z 1 roku do 3 lat.
Krótki rys historyczny i zmieniające się zagrożenie
Obowiązek szczepienia psów przeciwko wściekliźnie został wprowadzony w Polsce pod koniec lat czterdziestych ubiegłego wieku – w okresie, gdy choroba ta była powszechnie występująca u zwierząt domowych i stanowiła realne zagrożenie epizootyczne i epidemiczne. Coroczne szczepienia były wówczas uzasadnione ze względu na charakterystykę ówczesnych szczepionek i skalę problemu.
Ówczesne przepisy, poza nałożeniem obowiązku, regulacją ceny i porządku przeprowadzania szczepień, przewidywały także niezwykle rygorystyczne konsekwencje za jego niedopełnienie: psy, które nie zostały poddane ochronnemu szczepieniu, „podlegały wybiciu”.
Dziś, na szczęście, sytuacja uległa diametralnej zmianie, a nauka i technologia weterynaryjna poszły znacząco do przodu, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w złagodzeniu przestarzałych wymogów prawnych.
Polska wolna od wścieklizny psów, ale prawo wciąż w tyle
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) uznaje Polskę za kraj, w którym wścieklizna występuje endemicznie u dzikich zwierzat (pod kontrolą) oraz wolny od wścieklizny psów.
Wścieklizna występuje endemicznie u zwierząt dzikich, zwłaszcza lisów, a jej zwalcznie reguluje rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie przeprowadzania ochronnych szczepień lisów wolno żyjących przeciwko wściekliźnie. Zgodnie z tymi przepisami szczepienia ochronne są przeprowadzane wyłącznie w przypadku stwierdzenia ognisk wścieklizny na danym obszarze. Jeżeli w ciągu co najmniej trzech kolejnych lat nie wykryto wścieklizny w danym województwie, szczepienia nie są wykonywane.
Monitoring obejmuje coroczne badanie ponad 6 tysięcy lisów padłych lub odstrzelonych. W przypadku wykrycia choroby szczepionki są rozrzucane z samolotu, śmigłowca lub wykładane ręcznie dwa razy w roku w lasach i miejscach bytowania lisów wolno żyjących. Jeżeli na danym terenie wścieklizna nie występuje przez dwa kolejne lata, szczepionka może być podana raz w roku.
Szczepionka dla lisów różni się od szczepionki dla psów – zawiera żywy, osłabiony wirus i jest stosowana doustnie. Kapsułka z płynną szczepionką umieszczana jest w przynętach, które lisy chętnie pobierają. Po rozgryzieniu wirus w jamie ustnej kontaktuje się z migdałkami, co pobudza układ odpornościowy i zapewnia ochronę przed wirusem terenowym.
Mimo, że lisy stanowią rezerwuar wirusa w Polsce – to psy, objęte są obowiązkiem corocznego szczepienia przeciwko wściekliznie.
Ponadto sczepionki dla lisów chronią te zwierzęta przez 1 rok, podczas gdy dostępne szczepionki dla psów zapewniają odporność utrzymującą się przez 3 lata po jednokrotnym podaniu lub po szczepieniu przypominającym.
Ta wyraźna dysproporcja wskazuje na potrzebę pilnej korekty przepisów, tak aby prawo odzwierciedlało aktualną wiedzę naukową i zapewniało bezpieczeństwo psów przy jednoczesnym racjonalnym podejściu do zagrożenia wścieklizną.
Szkodliwość nadmiernych szczepień
Utrzymywanie corocznego obowiązku szczepień ma negatywne konsekwencje dla zdrowia psów. Nadmierne szczepienia mogą być szkodliwe z uwagi na skład preparatów – szczepionki inaktywowane zawierają m.in. obce gatunkowo białko, a także adiuwanty, takie jak związki glinu, oraz sole rtęci (tiomersal) jako konserwanty. Choć te składniki w minimalnych dawkach mogą być bezpieczne, ich kumulacja przy corocznym podawaniu – wbrew zaleceniom producenta i wskazaniom nauki – obciąża organizm zwierzęcia bez realnej potrzeby.
Działanie szczepionek – jak wykazują badania oraz informacje zawarte w Charakterystykach Produktu Leczniczego (ChPL) – jest znacznie dłuższe niż 1 rok. ChPL to dokumentacja powstająca w procesie rejestracji konkretnego preparatu, zawierająca szczegółowe informacje o jego właściwościach, bezpieczeństwie i skuteczności. Minimalny czas utrzymywania się odporności poszczepiennej (Duration of Immunity – DOI) jest ustalany na podstawie badań doświadczalnych i określa, jak długo po szczepieniu zwierzę jest chronione przed zakażeniem. Jest to wartość minimalna i nie musi odpowiadać faktycznemu czasowi trwania odporności.
Do niedawna minimalny DOI dla większości szczepień zasadniczych wynosił 1 rok, co uzasadniało coroczne podawanie dawek przypominających. W ostatnich latach dokumentacja wielu szczepionek została zaktualizowana i obecnie w przypadku większości szczepionek atenuowanych zaleca się odstępy 3–4-letnie między dawkami przypominającymi u zwierząt dorosłych.
Nawet minimalny DOI 3-letni wskazuje jedynie czas, w którym odporność jest gwarantowana – w praktyce ochrona poszczepienna trwa często znacznie dłużej, a u większości zwierząt może utrzymywać się praktycznie do końca życia.
Brak podstaw naukowych dla corocznych szczepień
Kluczowym argumentem za zmianą prawa jest brak jakichkolwiek podstaw naukowych dla utrzymania corocznych szczepień.
Odporność jest dłuższa niż rok: Zakażenia doświadczalne i badania serologiczne (np. Jas i wsp., 2012) jednoznacznie wykazały, że odporność po szczepieniu inaktywowanymi lub rekombinowanymi preparatami utrzymuje się przez co najmniej 3 lata. Coroczne szczepienie nie zwiększa poziomu ochrony.
Zalecenia międzynarodowych autorytetów: Światowe organizacje weterynaryjne, w tym WSAVA (World Small Animal Veterinary Association), zalecają dostosowanie częstotliwości szczepień do okresu działania danego preparatu, co w praktyce oznacza odstępy 2–3-letnie.
„Lekarze weterynarii powinni przestrzegać przepisów, ale jeśli mają dostęp do produktu, który zapewnia co najmniej 3-letnią odporność, krajowe stowarzyszenia weterynaryjne mogą rozważyć lobbing na rzecz zmiany lokalnych przepisów, aby dostosować je do aktualnych dowodów naukowych.” – 2024 guidelines for the vaccination of dogs and cats – compiled by the Vaccination Guidelines Group (VGG) of the WSAVA
100% szczepionek przeciwko wściekliźnie chroni dłużej niż rok
Na polskim rynku weterynaryjnym dostępnych jest obecnie siedem szczepionek przeciwko wściekliźnie.
Analiza Charakterystyk Produktów Leczniczych (ChPL), czyli oficjalnych dokumentów dopuszczających preparat do obrotu, potwierdza, że 100% dostępnych szczepionek zapewnia odporność utrzymującą się dłużej niż 12 miesięcy:
3 preparaty (Biocan Novel R, Nobivac Rabies, Versiguard Rabies) gwarantują co najmniej 3-letni okres odporności po jednokrotnym szczepieniu.
3 preparaty (Rabisin, Rabigen Mono, Purevax Rabies) zapewniają 3-letni okres odporności po szczepieniu przypominającym.
1 preparat (Biocan R) zapewnia minimum 2-letni okres odporności po szczepieniu przypominającym.
Biocan Novel R
Biocan Novel R: podmiot odpowiedzialny/importer równoległy: Bioveta, a.s., wytwórca: Bioveta, a.s., gatunki docelowe: pies
Skład – każda dawka (1 ml) zawiera:
- Substancja czynna: inaktywowany wirus wścieklizny, szczep SAD Vnukovo-32 > 2,0 IU
- Adiuwant: glinu wodorotlenek (ilościowo jako Al2O3) 1,8-2,2 mg
- Substancje pomocnicze: tiomersal 0,1 mg (konserwant), sodu chlorek, woda do wstrzykiwań
Uwagi: Należy szczepić tylko zdrowe zwierzęta. Prawidłowa odpowiedź immunologiczna jest uzależniona od sprawnego systemu immunologicznego. Immunokompetencji zwierząt mogą zagrażać różnorodne czynniki, w tym zły stan zdrowia oraz odżywienia, czynniki genetyczne, równoczesna farmakoterapia oraz stres.
Czynna immunizacja psów od 12 tygodnia życia w celu zapobiegania śmiertelności, objawom klinicznym oraz infekcjom wywołanym przez wirus wścieklizny:
- Czas powstania odporności: 2 tygodnie po jednokrotnym szczepieniu od 12 tygodnia życia.
- Czas trwania odporności: Co najmniej trzy lata po zakończeniu podstawowego schematu szczepienia. Czas trwania odporności został wykazany po jednokrotnym szczepieniu w wieku 12 tygodni.
Nobivac Rabies
Nobivac Rabies: podmiot odpowiedzialny/importer równoległy: Intervet International B.V., wytwórca: Intervet International B.V., gatunki docelowe: bydło, fretka, koń, kot, koza, lis, owca, pies
Skład – każda dawka (1 ml) zawiera:
- Substancja czynna: inaktywowany wirus wścieklizny, szczep Pasteur RIV: ≥ 0,95 AIU, odpowiednik ≥ 2 IU
- Adiuwant: 2% żel fosforanu glinu 0,15 ml
- Substancje pomocnicze: tiomersal 0,01-0,02% (konserwant), płynna odżywka dla linii komórkowych, disodu fosforan dwuwodny, woda do wstrzykiwań
Uwagi: Należy szczepić tylko zdrowe zwierzęta.
Czynne uodparnianie psów, kotów, bydła, kóz, owiec, lisów, fretek i koni zapobiegające występowaniu śmiertelności i objawom klinicznym wywoływanym zakażeniem wirusem wścieklizny:
- Czas powstania odporności: 3 tygodnie po zakończeniu programu szczepień
- Czas trwania odporności: 36 miesięcy u psów i kotów, 24 miesiące u bydła i koni, 18 miesięcy u fretek oraz 12 miesięcy u lisów, owiec i kóz.
Versiguard Rabies
Versiguard Rabies: podmiot odpowiedzialny/importer równoległy: Zoetis Polska Sp. z o.o., wytwórca: Bioveta, a.s., gatunki docelowe: bydło, fretka, koń, kot, koza, owca, pies, świnia
Skład – każda dawka (1 ml) zawiera:
- Substancja czynna: inaktywowany wirus wścieklizny, szczep SAD Vnukovo-32 ≥ 5 j.m
- Adiuwant: glinu wodorotlenek 2,0 mg
- Substancje pomocnicze: tiomersal 0,1 mg, woda do wstrzykiwań
Uwagi: Należy szczepić tylko zdrowe zwierzęta.
Czynne uodpornienie psów, kotów, bydła, świń, owiec, kóz, koni i fretek (w wieku 12 tygodni i starszych) w celu zapobiegania zakażeniom i śmiertelności powodowanym przez wirus wścieklizny:
- Czas powstania odporności: 14–21 dni po pierwszym szczepieniu.
- Czas trwania odporności: Psy: trzy lata po pierwszym szczepieniu. Koty, bydło, świnie, owce, kozy, konie i fretki: 1 rok po pierwszym szczepieniu i co najmniej 2 lata po szczepieniu przypominającym.
Rabisin
Rabisin: podmiot odpowiedzialny/importer równoległy: Boehringer Ingelheim Animal Health France SCS, wytwórca: Boehringer Ingelheim Animal Health France SCS, gatunki docelowe: bydło, fretka, koń, kot, owca, pies
Skład – każda dawka szczepionki (1 ml) zawiera:
- Substancja czynna: inaktywowany wirus wścieklizny, szczep G52 nie mniej niż 2.09 log10 OD50 oraz nie mniej niż 1IU
- Adiuwant: glinu wodorotlenek 1,7 mg
- Substancje pomocnicze: tiomersal, GMEM medium (dla opakowań zawierających 10 dawek), GMEM medium (dla opakowań zawierających 1 dawkę)
Uwagi: Należy szczepić tylko zdrowe zwierzęta.
Czynne uodpornianie psów, kotów, koni, owiec, bydła i fretek przeciw wściekliźnie:
- Czas powstania odporności: u psów, kotów, koni i fretek 2 tygodnie po pierwszym szczepieniu, a u bydła i owiec 4 tygodnie po pierwszym szczepieniu.
- Czas trwania odporności: U wszystkich gatunków docelowych odporność utrzymuje się minimum 1 rok. Psy, koty: pierwsze szczepienie: 1 iniekcja od 12. tygodnia* życia, Szczepienie przypominające: jedna iniekcja 1 rok po pierwszym szczepieniu a następnie w odstępach do 3 lat** (*w przypadku gdy pies lub kot został zaszczepiony przed 12. tygodniem życia, schemat szczepienia początkowego powinien być uzupełniony o iniekcję w 12. tygodniu życia lub później. ** należy stosować schemat szczepień zgodny z przepisami obowiązującymi w kraju przeznaczenia).
Rabigen Mono
Rabigen Mono: podmiot odpowiedzialny/importer równoległy: Virbac S.A., wytwórca: Virbac S.A., gatunki docelowe: pies, kot
Skład: 1 dawka (1 ml) szczepionki zawiera:
- Substancja czynna: inaktywowany wirus wścieklizny, szczep VP12 nie mniej niż 1 IU
- Adiuwant: 3% glinu wodorotlenek uwodniony q.s. 10% całkowitej objętości
- Substancje pomocnicze: sacharoza, dipotasu wodorofosforan, potasu diwodorofosforan, trypton, woda do wstrzykiwań
Uwagi: Nie należy szczepić zwierząt chorych lub podejrzanych o wściekliznę. Nie należy szczepić zwierząt w złej kondycji ogólnej, wychudzonych, zarobaczonych oraz 2-3 tygodnie po lub przed wykonaniem innych szczepień profilaktycznych.
Czynne uodparnianie psów i kotów zapobiegające występowaniu śmiertelności i objawom klinicznym wywoływanym zakażeniem wirusem wścieklizny:
- Odporność pojawia się po 3 tygodniach od zaszczepienia i utrzymuje się przez 12 miesięcy. U kotów przeciwciała przeciw wściekliźnie były obecne 3 lata po wykonaniu szczepienia przypominającego. U psów wykazano, że czas trwania odporności wynosi 3 lata po pierwszym szczepieniu przypominającym.
Purevax Rabies
Purevax Rabies: podmiot odpowiedzialny/importer równoległy: Boehringer Ingelheim Vetmedica GmbH., wytwórca: Merial S.A.S., gatunki docelowe: kot
Skład – każda dawka 1 ml zawiera:
- Substancja czynna: rekombinowany w wirusie Canarypox antygen (vCP65) wirusa wścieklizny ≥ 106,8 FAID*50 (*dawka zakażająca 50 % komórek w hodowli)
- Substancje pomocnicze: chlorek potasu, chlorek sodu, diwodorofosforan potasu, fosforan disodu dwuwodny, chlorek magnezu sześciowodny, chlorek wapnia dwuwodny, woda do iniekcji
Uwagi: Szczepić wyłącznie zdrowe zwierzęta
Czynne uodpornianie kotów w wieku 12 tygodni lub starszych przeciwko śmiertelności wywołanej zakażeniem wirusem wścieklizny:
- Pojawienie się odporności: 4 tygodnie po pierwszym szczepieniu.
- Czas trwania odporności po pierwszym szczepieniu:1 rok.
- Czas trwania odporności po szczepieniu przypominającym: 3 lata.
Biocan R
Biocan R: podmiot odpowiedzialny/importer równoległy: Grabikowski-Grabikowska Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe „INEX” Spółka Jawna, wytwórca: Bioveta, a.s., gatunki docelowe: pies, kot, fretka
Skład – 1 dawka szczepionki (1 ml) zawiera:
- Substancja czynna: inaktywowany wirus wścieklizny szczep Vnukovo -32 nie mniej niż 2 IU
- Adiuwant: glinu wodorotlenek 1,06 mg
- Substancje pomocnicze: tiomersal 0,1 mg (konserwant), pożywka MEM
Uwagi: Tylko klinicznie zdrowe i dobrze odżywione zwierzęta mogą być szczepione. Odrobaczenie zwierząt winno być przeprowadzone minimum 10 dni przed przewidywaną datą szczepienia. Przez tydzień po szczepieniu zwierzęta nie powinny być poddawane wysiłkowi fizycznemu.
Stymulacja odporności czynnej psów, kotów oraz fretek przeciw zakażeniom wirusem wścieklizny: antygen zawarty w szczepionce rozpoznawany jest jako obcy. Aktywuje to wiele procesów obronnych organizmu tj. synteza makrofagów, opsonin, interleukin, limfocytów B, itd. oraz wytworzenie specyficznych przeciwciał przeciwko determinantom antygenowym zawartym w szczepionce.
- Zwierzęta są szczepione w wieku od 3 miesięcy. Odporność pojawia się w ciągu 14 dni po szczepieniu. Zwierzęta zaszczepione wcześniej niż w wieku 3 miesięcy, muszą być ponownie doszczepione po osiągnięciu tego wieku (z zachowaniem co najmniej 14 dni odstępu między szczepieniami). Zwierzęta zaszczepione po raz pierwszy w wieku od 3 – 12 miesięcy powinny być doszczepione w ciągu 1 roku po pierwszym podaniu szczepionki.
- Ponowne szczepienie chroni zwierzęta przed wścieklizną przez co najmniej 2 lata. W celu podtrzymania odporności, zaleca się doszczepiać zwierzęta zgodnie z wymaganiami weterynaryjnymi.
Powyższe zestawienie jest jednoznacznym potwierdzeniem, iż żaden z dopuszczonych do obrotu preparatów nie wymaga corocznego podawania w celu utrzymania odporności przeciwko wściekliźnie.
Utrzymywanie w ustawie obowiązku szczepienia „nie rzadziej niż co 12 miesięcy” jest zatem niezgodne z aktualną wiedzą naukową, danymi producentów oraz zasadami prawidłowej immunoprofilaktyki. Częstotliwość szczepień musi być dostosowana do wskazań leczniczych zawartych w ChPL, a nie sztywno określana przez przestarzałe przepisy.
Dołącz do nas! Podpisz petycję o zmianę przepisów i ochronę zdrowia naszych psów!
Zapraszamy na naszą stronę: Poradnik Weterynaryjny z informacjami na temat zdrowia psów i kotów. Zapisując się na nasz biuletyn otrzymasz przydatne porady prosto do skrzynki mailowej.
Wesprzyj nasze działania wpłacając darowiznę lub przekaż 1,5% podatku.
Dziękujemy!